มุกดาหาร

 

จาก คลังปัญญาไทย, สารานุกรมฟรี

" เมืองชายโขงงาม มะขามหวานเลิศ ถิ่นกำเนิดคำผญา ภูผาเทิบพิศดาร กลองโบราณค่าล้ำ วัฒนธรรมแปดเผ่า เขามโนรมย์เพลินตา โสภาแก่งกระเบา "

สารบัญ 1 ประวัติศาสตร์จังหวัดมุกดาหาร 1.1 ประวัติความเป็นมา 1.2 อาณาเขตติดต่อ 1.3 การปกครอง 1.4 งานประเพณี

[แก้ไข] ประวัติศาสตร์จังหวัดมุกดาหาร

[แก้ไข] ประวัติความเป็นมา

        จังหวัดมุกดาหารเป็นจังหวัดน้องใหม่ ลำดับที่ 73 คือประกาศตั้งเป็นจังหวัดเมื่อวันที่ 27 กันยายน 2525 เดิมมุกดาหารเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนครพนม อยู่ห่างจากตัวจังหวัดถึง 100 กม. มาทางตอนใต้ จังหวัดมุกดาหารตั้งอยู่ติดชายฝั่งแม่น้ำโขงตอนใต้ของจังหวัดนครพนม ตรงกันข้ามกับเมืองสำคัญทางตอนใต้ของประเทศลาว คือ สุวรรณเขต (หรือสวรรค์เขต) อยู่ห่างกรุงเทพฯ โดยทางรถยนต์ 624 กม.

        จังหวัดมุกดาหารไม่ค่อยจะมีหลักฐานเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ เพราะเหตุว่าเป็นเพียงหัวเมืองหนึ่งของเมืองนครพนม จึงไม่ค่อยจะพบเรื่องราวที่บันทึกไว้ แต่ก็คงมีประวัติควบคู่มากับเมืองนครพนมและเมืองธาตุพนม จากศิลาจารึกวัดธาตุพนม 3 ลงศักราช พ.ศ.2349 (สมัยรัชกาลที่ 2)

        ตามประวัติของจังหวัดมุกดาหารกล่าวไว้ว่า เจ้ากนรีซึ่งเป็นเจ้าผู้ครองเมืองโพนสิน (บริเวณธาตุอินฮัง แขวงสุวรรณเขต ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวปัจจุบัน) ได้อพยพผู้คนข้ามแม่น้ำโขงมาตั้งเมืองใหม่ทางฝั่งขวาของแม่น้ำโขง ตรงบริเวณปากห้วยมุก เมื่อปี พ.ศ.2310 เหตุที่เลือกปากห้วยมุกนี้ เพราะนายพรานซึ่งอยู่ในปกครองของเจ้ากินรีได้ข้ามฝั่งโขงมาล่าสัตว์ และเมื่อถึงบริเวณปากห้วยมุกได้พบต้นตาลต้นหนึ่งมี 7 ยอด และพบกองอิฐปรักหักพังอยุ่ใต้ต้นตาลซึ่งสันนิษฐานว่าเคยเป็นที่ตั้งบ้านเมืองมาก่อน นายพรานจึงนำความไปแจ้งเจ้ากินรี เมื่อเจ้ากินรีมาตรวจดู เห็นว่าเป็นทำเลเหมาะแก่การตั้งเมือง จึงอพยพผู้คนข้ามแม่น้ำโขงมาตั้งเมืองที่บริเวณปากห้วยมุกและเมื่อตั้งเมืองใหม่ ๆ นั้น ผู้คนได้เห็นแก้วดวงหนึ่งมีสีสดใสลอยออกมาจากต้นตาล 7 ยอดในตอนกลางคืน และลอยกลับมาที่ต้นตาลในตอนเช้ามืดแทบทุกวัน เจ้ากินรีจึงให้ชื่อแก้วดวงนั้นว่า แก้วมุกดาหาร และให้ชื่อเมืองว่า เมืองมุกดาหาร ตั้งแต่เดือน 4 ปีกุน พ.ศ.2313 เป็นต้นมา

        ต่อมาในปี พ.ศ.2321 เมืองเวียงจันทน์ได้ยกทัพมาตีเมืองลุ่มบัวลำภู (อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานีปัจจุบัน) สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาจักรียกกองทัพไปช่วยเมืองลุ่มบัวลำภู เจ้าพระยาจักรียกทัพเรือมาตามลำน้ำโขง ปราบปรามเมืองนครจำปาศักดิ์และเวียงจันทน์ โดยได้ตีเอาเมืองน้อยใหญ่ตามลำน้ำโขง รวมทั้งเมืองมุกดาหารเข้ามาอยู่ในความปกครองของกรุงธนบุรี สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีได้โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเจ้ากินรีเป็น “พระยาจันทร์ศรีสุราชอุปราชามัณฑาตุราช” เจ้าเมืองมุกดาหารมีเจ้าเมืองสืบต่อกันมาจนถึง พ.ศ.2434 หลังจากการปราบกบฎฮ่อแล้ว พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้ทรงให้จัดการปกครองแบบมณฑลขึ้นในภาคอีสาน เมืองมุกดาหารจึงถูกรวมเข้ากับมณฑลลาวพวน ซึ่งตั้งอยู่ที่เมืองหนองคาย โดยมีกรมหลวงปรจักษ์ศิลปาคมเป็นข้าหลวงประจำมณฑล ต่อมามณฑลลาวพวนได้เปลี่ยนชื่อเป็นมณฑลฝ่ายเหนือ ในปี พ.ศ.2442 แต่เมืองมุกดาหารได้แยกออกมารวมเข้ากับบริเวณธาตุพนม พ.ศ.2443 ได้เปลี่ยนชื่อมณฑลฝ่ายเหนือมาเป็นมณฑลอุดร แล้วยกเลิกการปกครองแบบบริเวณโดยให้เมืองมุกดาหารขึ้นกับมณฑลอุดร ต่อมาในปี พ.ศ.2450 เมืองมุกดาหารได้ถูกยุบลงเป็นอำเภอมุกดาหารขึ้นกับจังหวัดนครพนม

        วันที่ 27 กันยายน 2525 อำเภอมุกดาหารได้รับการยกฐานะขึ้นเป็นจังหวัดมุกดาหาร

ตำนาน นิทาน และเรื่องเล่าของจังหวัด

        เรื่องวัดศรีมงคลใต้ (วัดศรีมุงคุณ) วัดนี้สร้างขึ้นในสมัยเจ้ากินรีผู้สร้างเมืองมุกดาหาร มีเรื่องเล่าว่า เมื่อเจ้ากินรีควบคุมไพร่พลมาถากถางป่าอยู่ใกล้ต้นตาล 7 ยอด ก็ได้พบพระพุทธรูป 2 องค์ องค์ใหญ่เป็นพระพุทธรูปก่ออิฐถือปูน องค์เล็กเป็นพระพุทธรูปเหล็กอยู่ใต้ต้นโพธิ์ เจ้ากินรีจึงให้สร้างวัดขึ้นที่บริเวณนั้น และตั้งชื่อว่า “วัดศรีมุงคุณ” ซึ่งต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเป็น “วัดศรีมงคล”

สัญลักษณะประจำจังหวัด

        รูปปราสาทสองนางสถิต ปราสาทองค์กลางมีแก้วมุกดาวางอยู่บนพาน ใต้พานมีผ้าทิพย์รองรับและมีอักษรย่อชื่อจังหวัดไขว้กันติดอยู่บนผ้าทิพย์ ปราสาทสององค์ซ้ายขวา มีบายศรีเป็นเครื่องบูชาด้านหลังเป็นองค์พระธาตุพนมแทนความหมายว่า แยกตัวออกจากจังหวัดนครพนม คำขวัญประจำจังหวัด เมืองชายโขงงาม มะขามหวานเลิศ ถิ่นกำเนิดลำพญา ภูผาเทิบพิสดาร กลองโบราณล้ำค่า วัฒนธรรมไทยแปดเผ่า เขามโนรมย์เพลินตา โสภาแก่งกระเบา

[แก้ไข] อาณาเขตติดต่อ

• ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเต่างอย จังหวัดสกลนคร และอำเภอนาแจังหวัดนครพนม
• ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร อำเภอชานุมาน จังหวัดยโสธร อำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ และอำภอหนองพอก อำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด
• ทิศตะวันออก ติดต่อกับแขวงสวันเขต สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว โดยมีแม่น้ำโขงเป็นเส้นกั้นพรมแดน
• ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอกุฉินารายณ์ อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธ์

[แก้ไข] การปกครอง

        แบ่งการปกครองออกเป็น 7 อำเภอ คือ อำเภอเมือง อำเภอคำชะอี อำเภอนิคมคำสร้อย อำเภอดอนตาล อำเภอดงหลวง อำเภอหว้านใหญ่ และอำเภอหนองสูง

[แก้ไข] งานประเพณี

        ประเพณีการแข่งเรือ การแข่งเรือของจังหวัดมุกดาหารเป็นประเพณีสืบทอดกันมาแต่โบราณ โดยจัดขึ้นในลำน้ำโขงในช่วงเทศกาลออกพรรษาของทุกปี ในวันขึ้น 13 ค่ำ – 15 ค่ำ เดือน 11 ที่บริเวณเขื่อนริมโขง ถนนสำราญชายโขง

        งานรวมเผ่าไทยมุกดาหารมะขามหวานชายโขง จังหวัดมุกดาหารเป็นเมืองเก่าแก่ ตั้งอยู่ริมแม่น้ำโขงตรงข้ามกับแขวงสวันเขต สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว จึงมีชาวไทยเผ่าต่าง ๆ อาศัยวิถีชีวิตความเป็นอยู่ที่น่าสนใจ และ มีเอกลักษณ์และศิลปวัฒนธรรม ของตนเอง คือ

1. เผ่าผู้ไทย ในจังหวัดมุกดาหารมีกระจายทั่วไปเกือบทุกอำเภอ
2. ไทยข่า (บรู) จังหวัดมุกดาหารยังมีผู้ที่มีเชื้อสายจำนวนมาก โดยเฉพาะแถบเทือกเขาภูพานติดต่อชายแดน
3. กระโส้ หรือ โซ่ อยุ่กลุ่มเดียวกับ ไทยข่า
4. กะเลิง เป็นกลุ่มเดียวกับข่า (บรู) ในจังหวัดมุกดาหารยังมีผู้สืบเชื้อสายอยู่
5. ไทยย้อ มีกระจัดกระจายแทรกอยู่กับกลุ่มไทยลาว
6. กุลา เป็นชนต่างถิ่นเร่ร่อนค้าขาย

        นอกจากนี้มุกดาหารยังเป็นแหล่งกำเนิดมะขามหวานพันธุ์ดีที่มีชื่อเสียงโด่งดังมา นาน โดยจะมีการจัดงานรวมเผ่าไทยมุกดาหาร มะขามหวานชายโขงขึ้น เป็นประจำทุกปี รวม 7 วัน 7 คืน โดยงานจะจัดขึ้นบริเวณหน้าศาลากลางจังหวัด กิจกรรมระหว่างวันมีขบวนแห่ ซึ่งใช้ฟ้อนนับร้อยคนแต่งกายด้วยชุดประจำเผ่า มีการประกวดมะขามหวาน การประกวดธิดาเผ่าไทย การออกร้านของหน่วยงานต่าง ๆ และการแสดงพื้นเมือง เป็นต้น

---

ขอขอบคุณข้อมูลจาก

• 76 จังหวัดในเมืองไทย : ดารุณีย์, (2524), นนทบุรี,สำนักพิมพ์ธารบัวแก้ว.
• เที่ยวอีสาน : ธวัช ปุณโณทก,(2532),กรุงเทพฯ,โรงพิมพ์พิฆเณศ.
• นิทาน 4 ภาค (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) : สัณห์ ภาวิต, (2539),กรุงเทพฯ : สุวีริยาสาส์น.