Views
จาก คลังปัญญาไทย, สารานุกรมฟรี
- สังวัตสร (សំវត្សរ) คือ รหัสหน่วยย่อยที่เล็กที่สุดของปฏิทินจันทรคติไทย. โดย สังวัตสร เป็นค่าคงที่ที่จะปรากฏขึ้นในแต่ละปี. มีคุณสมบัติเป็นเลขโดดหลักเดียว ซึ่งไม่ว่าจะเลือกวันใดในปีนั้นๆมาจะพบค่าสังวัตสร คงที่ตรงกันตลอดปีนั้นๆเสมอ. และเมื่อนำมาร้อยเรียงปีต่อปีจะเกิดเป็น 'แผนที่ปฏิทินจันทรคติไทย' ที่เล็กกะทัดรัดที่สุด เก็บคุณสมบัติความเป็นปฏิทินไทยในอดีต ได้อย่างถูกต้องตามพงศาวดาร และหลักจารึกที่ผ่านมาไว้ได้ทั้งหมด.
- ในสิ่งที่มีชีวิต จะมีสารพันธุกรรม DNA ที่เก็บข้อมูลทางพันธุกรรมของสิ่งที่มีชีวิตหนึ่งๆไว้ โดยมีหน่วยย่อยรหัสนิวคลีโอไทด์ A,T,C,G ประกอบกันขึ้น. "สังวัตสร" เปรียบเสมือนเป็น หน่วยย่อยรหัสพันธุกรรมที่ปรากฏขึ้นในปฏิทินจันทรคติของไทย. การรวบรวมปฏิทินจันทรคติไทยในอดีต จากวันที่ ที่ปรากฏตามพงศาวดาร หลักจารึก เอกสารโบราณต่างๆ ทำให้สามารถทำได้ถูกต้องและรวดเร็วที่สุดเกิดเป็น 'แผนที่ปฏิทินจันทรคติไทย' (Thai Calendar Code Map) ที่ถูกต้องขึ้นมาได้. อีกทั้งในการเทียบวันที่ระหว่างปฏิทินไทยและสากล จากที่มีความยุ่งยากซับซ้อนเป็นอย่างมาก ได้เกิดเป็น ระบบสูตรคำนวณที่เป็นมาตรฐานชัดเจนอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อน.
- คุณสมบัติของ สังวัตสรถูกค้นพบโดยบังเอิญโดยพระอาจารย์ไพศาล ปัญญาวุฑโฒ แห่ง สวนสันติธรรม ผู้เชี่ยวชาญคัมภีร์สุริยยาตร(คัมภีร์ที่ใช้ในการผูกทำนายดวง และใช้วางปีจันทรคติไทยมาแต่โบราณกาล) คัมภีร์สารัมภ์(คัมภีร์ที่ใช้คำนวณสุริยุปราคาและจันทรุปราคาและเป็นต้นแบบที่ ร.4 ทรงคิดค้นทำปฏิทินจันทรคติปักขคณนา) และปฏิทินจันทรคติทั้งสองระบบของไทย (ปฏิทินจันทรคติราชการ และ ปฏิทินจันทรคติปักขคณนา) เมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ.2550 ขณะทำการตรวจสอบความถูกต้องของวันที่จากพงศาวดารฉบับต่างๆเป็นจำนวนมาก . ในปัจจุบัน สังวัตสร ยังได้รับการยืนยันรองรับ ว่า สามารถใช้เป็นเครื่องมือตรวจสอบและใช้คำนวณปฏิทินจันทรคติไทยได้ถูกต้อง โดย ศาสตราจารย์ ดร. ประเสริฐ ณ นคร อดีตนายกราชบัณฑิตยสถาน ประธานกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย เป็นที่เรียบร้อย.
[แก้ไข] ตารางสังวัตสรมาตรฐาน (ตัวอย่างระหว่าง พ.ศ.2400-2560)
- ตารางสังวัตสรมาตรฐานนี้ เป็นตารางห่วงโซ่ที่เก็บคุณสมบัติของปฏิทินไทย ได้ครบถ้วนทุกๆมิติ ได้อย่างกระทัดรัดที่สุด. โดยไม่ได้เกิดจากกฏเกณฑ์การวางอธิกมาส อธิกวาร กฏใดกฏหนึ่ง แต่เป็น "ผล" ที่ได้ปรากฏขึ้นในปฏิทินไทยตามที่ใช้งานจริงในประวัติศาสตร์ไทย โดยผ่านการตรวจสอบความถูกต้องจากวันที่ทางจันทรคติที่ได้ปรากฏในพระราชพงศาวดารและตามจารึก หลักศิลาจารึกต่างๆ.
พุทธศักราช สังวัตสร 2401 - 2410 5 6 2 4 5 1 2 5 7 1 2411 - 2420 4 7 1 4 6 7 3 4 7 2 2421 - 2430 3 6 2 3 5 6 2 5 6 2 2431 - 2440 4 5 1 2 5 7 1 4 7 1 2441 - 2450 4 6 7 3 4 7 2 3 6 2
2451 - 2460 3 5 6 2 5 6 2 4 5 1 2461 - 2470 3 4 7 1 4 7 1 4 6 7 2471 - 2480 3 4 6 2 3 6 1 2 5 7 2481 - 2490 1 4 5 1 4 5 1 2 4 7 2491 - 2500 1 4 6 7 3 5 6 2 5 6
พุทธศักราช สังวัตสร 2501 - 2510 1 2 5 1 2 5 7 1 4 5 2511 - 2520 1 4 5 7 3 4 6 2 3 6 2521 - 2530 7 3 5 6 2 5 6 2 3 6 2531 - 2540 1 2 5 7 1 4 5 1 4 5 2541 - 2550 7 3 4 6 2 3 6 7 2 5
2551 - 2560 6 2 4 5 1 2 5 - - - 2561 - 2570 - - - - - - - - - - 2571 - 2580 - - - - - - - - - - 2581 - 2590 - - - - - - - - - - 2591 - 2600 - - - - - - - - - -
- วิธีอ่านค่า สังวัตสรจากตาราง เช่น พ.ศ.2552 จากตารางได้สังวัตสร 2 เป็นค่าคงที่ประจำปีจันทรคติไทย
[แก้ไข] ดัชนีปี
- ดัชนีปี คือ ค่าชี้วัดเพื่อบอกรูปแบบปีจันทรคติ ว่าปีนั้นๆเป็นปีปกติ หรือ ปีอธิกมาส หรือ ปีอธิกวาร อย่างใดอย่างหนึ่ง โดยคำนวนได้จากสังวัตสร. กล่าวคือ ให้เอา สังวัตสรปีถัดไป เป็นตัวตั้งแล้วลบด้วยสังวัตสรปีนั้น. (หากลบไม่ได้ให้บวก 7 เสียก่อน) ค่าที่ได้จะเรียกว่า "ดัชนีปี". ดัชนีปีจะปรากฏออกมาได้เพียง 3 แบบเท่านั้น!! จึงใช้บอกรูปแบบปีจันทรคติไทยได้ดังนี้
- -------------------------------------------------
- 1) ได้ +1 เขียนดัชนีปีด้วยคำว่า (เอก)
- -------------------------------------------------
- ดัชนีปี (เอก) หมายถึง ปีนั้นเป็นปีอธิกมาส คือปีที่มีเดือน ๘ สองหน ตลอดปีมี 13 เดือน 384 วัน
- ตัวอย่างเช่น จากตาราง พ.ศ.2550 สังวัตสร เป็น 5. พอเป็นปีพ.ศ.2551 สังวัตสร เป็น 6. ค่าต่างกันอยู่ +1 แสดงว่าปี พ.ศ.2550 เป็นปีอธิกมาส. จึงเขียนค่า สังวัตสรและดัชนีปี พ.ศ.2550 ได้ สังวัตสร 5 (เอก)
- -------------------------------------------------
- 2) ได้ +2 เขียนดัชนีปีด้วยคำว่า (โท)
- -------------------------------------------------
- ดัชนีปี (โท) หมายถึง ปีนั้นเป็นปีอธิกวาร คือปีที่มีเดือน ๗ เพิ่มอีกวัน ตลอดปีมี 12 เดือน ทั้งหมด 355 วัน
- ตัวอย่างเช่น จากตาราง พ.ศ.2552 สังวัตสร เป็น 2.พอเป็นปีพ.ศ.2553 สังวัตสร เป็น 4.ค่าต่างกันอยู่ +2 แสดงว่าปี พ.ศ.2552 คือปีนี้เป็นปีอธิกวาร. เมื่อไปเปิดปฏิทินจะพบว่า เดือน ๗ มีเพิ่มข้างแรมอีกวันคือมีถึงแรม ๑๕ ค่ำ. เขียนค่า สังวัตสรและดัชนีปี พ.ศ.2552 ได้สังวัตสร 2 (โท)
- -------------------------------------------------
- 3) ได้ +3 เขียนดัชนีปีด้วยคำว่า (ตรี)
- -------------------------------------------------
- ดััชนีปึ (ตรี) หมายถึง ปีนั้นเป็นปีปกติ คือปีที่มี 12 เดือนนับค่ำตามปกติ ตลอดปีได้ 354 วัน.
- เช่น จากตาราง พ.ศ.2544 สังวัตสร เป็น 6. พอเป็นปีพ.ศ.2545 สังวัตสร เป็น 2. ลบกันไม่ได้ให้บวก 7 ในปี 2545 เสียก่อน จึงพบได้ค่าสังวัตสรต่างกันอยู่ +3 .แสดงว่าปี พ.ศ.2544 คือปีนี้เป็นปีปกติ และเขียนค่า สังวัตสรและดัชนีปี พ.ศ.2544 ได้สังวัตสร 6 (ตรี)
[แก้ไข] วิธีหา "วันในสัปดาห์" ของ วันสำคัญทางจันทรคติ ด้วยสังวัตสร
สังวัตสร สามารถใช้ในการหาวันสำคัญต่างๆในปีนั้นๆ ว่ามาตรงกับวันใดในสัปดาห์ ได้อย่างรวดเร็วโดยมีเทคนิคดังต่อไปนี้
[แก้ไข] วันมาฆบูชา
- หากต้องการทราบวันมาฆบูชามาวันใดในสัปดาห์ ให้เอา 4 ตั้งแล้วลบด้วย สังวัตสรปีนั้น.หากปีนั้นเป็นปีอธิกมาสให้บวกเพิ่มอีก 1. หากไม่ใช่ปีอธิกมาสไม่ต้องบวกเพิ่ม. ค่าที่ได้คือ วันในสัปดาห์ของวันมาฆบูชา. โดย 1 คือวันอาทิตย์, 2คือวันจันทร์... 7คือวันเสาร์. ถ้าไม่ได้อยู่ระหว่าง 1 ถึง 7 ก็ให้บวกเข้าหรือหักออกทีละ 7 ให้ได้ภายใน 1 ถึง 7)
- ในปีที่ไม่ใช่อธิกมาส วันมาฆบูชาจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๓. ในปีอธิกมาส วันมาฆบูชาจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๔.
[แก้ไข] วันวิสาขบูชา
- หากต้องการทราบวันวิสาขบูชามาวันใดในสัปดาห์. ให้เอา 8 ตั้งแล้วลบด้วย สังวัตสรปีนั้น หากปีนั้นเป็นปีอธิกมาสให้บวกเพิ่มอีก 2. หากไม่ใช่ปีอธิกมาสไม่ต้องบวกเพิ่ม ค่าที่ได้คือวันในสัปดาห์ของ วันวิสาขบูชา. (ถ้าไม่ได้อยู่ระหว่าง 1 ถึง 7 ก็ให้บวกเข้าหรือหักออกทีละ 7 ให้ได้ภายใน 1 ถึง 7)
- ในปีที่ไม่ใช่อธิกมาส วันวิสาขบูชาจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๖. ในปีอธิกมาส วันวิสาขบูชาจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๗.
[แก้ไข] วันอาสาฬหบูชา
- หากต้องการทราบวันอาสาฬหบูชามาวันใดในสัปดาห์. ให้เอา 7 ตั้งแล้วลบด้วย สังวัตสรปีถัดไป ค่าที่ได้คือวันอาสาฬหบูชาปีนั้น. (ถ้าไม่ได้อยู่ระหว่าง 1 ถึง 7 ก็ให้บวกเข้าหรือหักออกทีละ 7 ให้ได้ภายใน 1 ถึง 7)
- ในปีที่ไม่ใช่อธิกมาส วันอาสาฬหบูชาจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๘. ในปีอธิกมาส วันอาสาฬหบูชาจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๘-๘.
[แก้ไข] วันเข้าพรรษา
- หากต้องการทราบวันเข้าพรรษามาวันใดในสัปดาห์. ให้เอา 8 ตั้งแล้วลบด้วยสังวัตสรปีถัดไป. ค่าที่ได้คือวันเข้าพรรษาในปีนั้น.(ถ้าไม่ได้อยู่ระหว่าง 1 ถึง 7 ก็ให้บวกเข้าหรือหักออกทีละ 7 ให้ได้ภายใน 1 ถึง 7)
- ในปีที่ไม่ใช่อธิกมาส วันเข้าพรรษาจะตรงกับวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๘. ในปีอธิกมาส วันเข้าพรรษาจะตรงกับวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๘-๘.
[แก้ไข] วันปวารณาออกพรรษา
- หากต้องการทราบวันออกพรรษามาวันใดในสัปดาห์.ให้เอา 5 ตั้งแล้วลบด้วย สังวัตสรปีถัดไป ค่าที่ได้คือวันออกพรรษาปีนั้น. (ถ้าไม่ได้อยู่ระหว่าง 1 ถึง 7 ก็ให้บวกเข้าหรือหักออกทีละ 7 ให้ได้ภายใน 1 ถึง 7)
- วันออกพรรษาจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ ของทุกปี
[แก้ไข] วันลอยกระทง
- หากต้องการทราบวันลอยกระทงมาวันใดในสัปดาห์. ให้เอา 6 ตั้งแล้วลบด้วย สังวัตสรปีถัดไป ค่าที่ได้คือวันลอยกระทงปีนั้น.(ถ้าไม่ได้อยู่ระหว่าง 1 ถึง 7 ก็ให้บวกเข้าหรือหักออกทีละ 7 ให้ได้ภายใน 1 ถึง 7)
- วันลอยกระทงจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ ของทุกปี
[แก้ไข] วันขึ้นปีนักษัตรใหม่
- ในทางจันทรคติวันขึ้นปีใหม่จะเป็นวันขึ้น ๑ ค่ำเดือน ๕ และใช้เปลี่ยนปีนักษัตรใหม่ด้วย (อย่างเช่นปีพ.ศ. 2552 เป็นปีฉลูก็จริง แต่ถ้าเป็นวันที่มาก่อนขึ้น ๑ ค่ำเดือน ๕ ก็จะยังนับเป็นปีชวดอยู่ เป็นต้น.) หากต้องการทราบวันขึ้น ๑ ค่ำเดือน ๕ มาวันใดในสัปดาห์. ให้เอา 7 ตั้งแล้วลบด้วย สังวัตสรปีนี้ ค่าที่ได้คือ วันขึ้น ๑ ค่ำเดือน ๕ ของปีนั้น.(ถ้าไม่ได้อยู่ระหว่าง 1 ถึง 7 ก็ให้บวกเข้าหรือหักออกทีละ 7 ให้ได้ภายใน 1 ถึง 7)
- วันเปลี่ยนปีนักษัตรจะตรงกับวันขึ้น ๑ ค่ำ เดือน ๕ ของทุกปี.
[แก้ไข] ตัวอย่าง พ.ศ.2552
- จากตารางพบว่า พ.ศ.2552 สังวัตสร 2.และพ.ศ.2553 สังวัตสร 4.ดังนั้นค่าสังวัตสรระหว่างปีต่างกัน +2 ได้ดัชนีปี (โท) จึงเป็น ปีอธิกวาร. ในปีพ.ศ.2552 มีวิธีเขียนสังวัตสรพร้อมดัชนีปีได้ สังวัตสร 2 (โท)
- 1) วันมาฆบูชา พ.ศ.2552
- มีวันในสัปดาห์คือ เอา 4 ตั้ง - สังวัตสร 2 ได้ 2 เป็นวันจันทร์.ดังนั้นปีพ.ศ.2552 วันมาฆบูชาตรงกับวันจันทร์ขึ้น ๑๕ ค่ำเดือน ๓.
- 2) วันวิสาขบูชา พ.ศ.2552
- มีวันในสัปดาห์คือ เอา 8 ตั้ง - สังวัตสร 2 ได้ 6 เป็นวันศุกร์.ดังนั้นปีพ.ศ.2552 วันวิสาขบูชาตรงกับวันศุกร์ขึ้น ๑๕ ค่ำเดือน ๖.
- 3) วันอาสาฬหบูชา พ.ศ.2552
- มีวันในสัปดาห์คือ เอา 7 ตั้ง - สังวัตสรปีถัดไปคือ 4 ได้ 3 เป็นวันอังคาร.ดังนั้นปีพ.ศ.2552 วันอาสาฬหบูชาตรงกับวันอังคารขึ้น ๑๕ ค่ำเดือน ๘.
- 4) วันเข้าพรรษา พ.ศ.2552
- คือวันถัดจากวันอาสาฬหบูชา 1 วัน.ดังนั้นปีพ.ศ.2552 วันเข้าพรรษาตรงกับวันพุธแรม ๑ ค่ำเดือน ๘.
- 5) วันปวารณาออกพรรษา พ.ศ.2552
- มีวันในสัปดาห์คือ เอา 5 ตั้ง - สังวัตสรปีถัดไปคือ 4 ได้ 1 เป็นวันอาทิตย์. ดังนั้นปีพ.ศ.2552 วันออกพรรษาตรงกับวันอาทิตย์ขึ้น ๑๕ ค่ำเดือน ๑๑.
- 6) วันลอยกระทง พ.ศ.2552
- มีวันในสัปดาห์คือ เอา 6 ตั้ง - สังวัตสรปีถัดไปคือ 4 ได้ 2 เป็นวันจันทร์. ดังนั้นปีพ.ศ.2552 วันลอยกระทงตรงกับวันจันทร์ขึ้น ๑๕ ค่ำเดือน ๑๒.
- 7) วันเปลี่ยนปีนักษัตร พ.ศ.2552
- มีวันในสัปดาห์คือ เอา 7 ตั้ง - สังวัตสร 2 ได้ 5 เป็นวันพฤหัสบดี. ดังนั้นปีพ.ศ.2552 วันเปลี่ยนปีนักษัตรขึ้นปีฉลู ตรงกับวันพฤหัสบดีขึ้น ๑ ค่ำเดือน ๕. เป็นต้น.
[แก้ไข] วิธีหาปีที่ จะเกิด "เสาร์ห้า" ด้วยสังวัตสร
- เสาร์ห้า คือ วันเสาร์ ขึ้น ๕ ค่ำ เดือน ๕ ซึ่งในทางโหราศาสตร์ถือเป็นวันมหามงคล เหมาะที่จะประกอบทำพิธีที่ต้องการความศักดิ์สิทธิ์ ใน ฤกษ์เศรษฐี เช่น การหล่อพระพุทธรูป การสร้างพระเครื่องต่างๆ ก็จะเรียกว่า รุ่นเสาร์ห้ามหาเศรษฐี เป็นต้น. อย่างไรก็ตาม ปีที่จะเกิดมี "เสาร์ห้า" ได้จะไม่ใช่สิ่งที่จะเกิดได้ทุกๆ ปี . โดยใน ปีที่จะมีวันเสาร์ห้า ที่เป็น วันเสาร์ ขึ้น ๕ เดือน ๕ ได้ ปีนั้นมี สังวัตสร เป็น 4 เสมอทุกกรณีไป
- ตัวอย่างเช่น ปีที่มีสังวัตสร 4 ซึ่งเป็นปีที่จะเกิด วันเสาร์ ขึ้น ๕ ค่ำเดือน ๕ หากนับตั้งแต่ พ.ศ. 2501-2553 ตามตารางสังวัตสรจะพบมีด้วยกันทั้งสิ้น 7 ปี คือ พ.ศ. 2501, 2512, 2516, 2536, 2539, 2543 และ 2553 เท่านั้น . โดยในปี พ.ศ. 2553 เสาร์ห้า จะมาใน วันเสาร์ ขึ้น ๕ ค่ำเดือน ๕ ตรงกับวัน เสาร์ที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2553 เป็นต้น
- อย่างไรก็ตาม ในบางแหล่งจะถือนับ เอา วันเสาร์ แรม ๕ ค่ำเดือน ๕ เข้าเป็น เสาร์ห้า ในอีกกรณีหนึ่งด้วย. โดยใน ปีที่จะมีวันเสาร์ห้า ที่เป็น วันเสาร์ แรม ๕ เดือน ๕ ได้ ปีนั้นมี สังวัตสร เป็น 5 เสมอทุกกรณีไป
- ดังนั้น ด้วย สังวัตสร อันเป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพยิ่งในการย่อปฏิทินจันทรคติไทยไว้ ทำให้เราสามารถค้นหา ปีที่จะเกิด "เสาร์ห้า" ได้อย่างรวดเร็วโดยไม่ต้องเสียเวลาเปิดปฏิทินไล่ทุกๆปี. นอกจากนี้ ในบางคำกล่าวอ้างโฆษณาเกินเลยว่า “ฤกษ์มหามงคลเสาร์ห้า มหาเศรษฐี 100 ปี มีครั้งเดียว” จึงทำให้สามารถทราบได้ว่าไม่เป็นความจริงแต่อย่างใด.
[แก้ไข] สังวัตสรเอ็นจิ้น (Samvatsorn Engine) : สูตรหาวันสำคัญต่างๆของไทย
- ปัญหาการการแปลงวันที่ข้ามระบบปฏิทินกันปกติจะมีความซับซ้อน หลายขั้นตอนมาก. ผู้ที่คำนวนเป็นแต่เดิมต้องอาศัยเข้าใจหลายอย่าง จึงจะสามารถหาวันที่ในปฏิทินสากลของวันสำคัญต่างๆได้. จึงไม่เคยปรากฏมีเป็นสูตรที่เผยแพร่ทั้งในตำราต่างๆหรือบนอินเตอร์เน็ตอยู่เลย (จนถึงพ.ศ.2553). เพื่อชดเชยปัญหานี้ สังวัตสรเอ็นจิ้น จึงถือกำเนิดพัฒนาเป็นสูตรขึ้นใหม่สำหรับ เปลี่ยนค่า "สังวัตสร" ค่าคงที่ประจำปีทางจันทรคติในปีหนึ่งๆ ไปเป็นวันสำคัญของไทยตามปฏิทินสากล ด้วยขั้นตอนที่สั้นที่สุดที่ใครๆก็สามารถคำนวนได้เอง.
- ด้วย ปฏิทินสากล ตลอดจน ดาราศาสตร์สมัยใหม่นั้น. ก่อนจะเทียบวันที่ระหว่างปฏิทิน หรือการหาตำแหน่งดาวต่างๆ ก็ดี จะมี ชุดตัวเลขสำหรับนับวันสะสมทดเพิ่มทีละวันด้วย JD (Julian day number) เป็นจุดตั้งต้นในการคำนวนเสมอๆ. JD เปรียบเสมือนปากประตูในการแปลงวันที่ตามปฏิทินสากล ดังนั้น "สังวัตสรเอ็นจิ้น" จะทำการเปลี่ยนค่าสังวัตสรไปสู่ค่า JD ทีตรงกับวันสำคัญของไทย ดังนี้
[แก้ไข] สังวัตสรเอ็นจิ้น ที่ ๑ : สูตรวันมหาสงกรานต์
- ปีสุริยคติของแถบภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นปีสุริยคติแบบเล็งหมู่ดาว 12 ราศี (Solar sidereal year) ในปีหนึ่งๆ เมื่อดวงอาทิตย์โคจรเข้าสู่ แต่ละราศีหนึ่งๆ ในวันนั้นจะเรียกว่า 'วันสงกรานติ'. วันสังกรานติ ตลอดปีจะมีเพียง 12 วัน ตามราศีต่างๆ . และเฉพาะ วันสงกรานติ ดวงอาทิตย์โคจรเข้าสู่ราศีเมษ จะกำหนดเรียกเป็นพิเศษว่า "วันมหาสงกรานต์". เราสามารถคำนวนว่า วันมหาสงกรานต์ ว่ามาตรงกับ JD ใด ตามระบบปฏิทินสากลได้ดังสมการ:-
- หมายเหตุ
- ตรงตามพระคัมภีร์สุริยยาตร ณ เวลาดวงอาทิตย์แรกเข้าสู่ พอดีราศีเมษ 0 องศา 0 ลิปดา 0 ฟิลิปดา
- หมายเหตุ
[แก้ไข] สังวัตสรเอ็นจิ้น ที่ ๒ : สูตรวันเถลิงศก
- วันเถลิงศก คือ วันขึ้นปีจุลศักราชใหม่ เป็นการนับปีตามระบบสุริยคติแบบเล็งหมู่ดาวราศี (Solar sidereal year) ของแถบภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้. โดยจะมีการเปลี่ยนขึ้นเลขปีจุลศักราชใหม่ในวันนี้. วันเถลิงศก จะไปตรงกับ JD ของปฏิทินสากล ดังสมการ :-
- หมายเหตุ
- เวลาเถลิงศก จะอยู่หลัง เวลามหาสงกรานต์ 2.165 วันเสมอ
- JD ที่อยุู่ระหว่าง JD วันมหาสงกรานต์ และ JD วันเถลิงศก จะเป็น "วันเนา" หรือ "วันเน่า" อาจจะมีได้ 1-2 วัน
- หมายเหตุ
[แก้ไข] สังวัตสรเอ็นจิ้น ที่ ๓ : สูตรวันขึ้นปีนักษัตรใหม่
- วันขึ้นปีนักษัตรใหม่ จะนับตามวันขึ้นปีใหม่ทางจันทรคติ กล่าวคือ วันขึ้น ๑ ค่ำ เดือน ๕ ถือเป็นธรรมเนียมให้ขึ้นปีนักษัตรใหม่ในวันนี้. การคำนวณหา JD วันขึ้นปีนักษัตรใหม่ จะประกอบเพียง 4 ขั้นตอน ด้วย มาสเกณฑ์ (Thai Lunation Number), วาร (Day of Week), หรคุณ (Thai Day Number) และ JD ดังนี้
- หมายเหตุ
- วันขึ้นปีนักษัตรใหม่ นับตามปีจันทรคติ (Lunar Year). ส่วน วันเถลิงศก และ วันมหาสงกรานต์ นับตามปีสุริยคติเล็งหมู่ดาว (Solar Sidereal Year)
- วันขึ้นปีนักษัตรใหม่ จะมาก่อน วันเถลิงศก เสมอ. ดังนั้น วันที่ ที่มีค่า JD ระหว่างวันทั้งสองจะเป็นช่วงแห่งปีที่ได้ขึ้นปีนักษัตรใหม่แล้ว แต่ยังไม่ขึ้นปีจุลศักราชใหม่ ต้องมีคำ "ยังเป็น" คั่นกลางเสมอ
- วันขึ้น ๑ ค่ำ เดือน ๕ ถูกใช้เป็น วันขึ้นปีนักษัตรใหม่ อย่างเป็นทางการ มาตัั้งแต่ในสมัยรัชกาลที่ ๔ . ในปัจจุบันเอกสารราชการกำหนดให้เปลี่ยนมาใช้ วันขึ้น ๑ ค่ำ เดือนอ้าย เป็นวันขึ้นปีนักษัตรใหม่แทน. การหา JD วันขึ้น ๑ ค่ำเดือน อ้าย ให้ นำ JD วันขึ้น ๑ ค่ำเดือน ๕ ตั้งแล้วพึงลบด้วย 118.
- หมายเหตุ
[แก้ไข] สังวัตสรเอ็นจิ้น ที่ ๔ : สูตรวันมาฆบูชา
- วันมาฆบูชา ของไทยจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๓. และในปีที่เป็นปีอธิกมาส (ปีที่มี 13 เดือน) ในปฏิทินไทยจะให้นับเลื่อนไปเป็น วันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๔ ถือเป็นธรรมเนียมปฏิบัติเช่นนี้ตั้งแต่รัชกาลที่ ๔ มาจนปัจจุบัน. ขั้นตอนหา JD วันมาฆบูชามี 4 ขั้นตอน ดังนี้
- สำหรับ พระสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย มีวิธีนับวันเพ็ญตาม ปฏิทินจันทรคติปักขคณนา มีสูตรหา JD วันมาฆบูชาปักขคณนา ที่ตรงตาม กระดานปักขคณนา วิธีดั้งเดิมของรัชกาลที่ ๔ ด้วยวิธีที่ลัดสั้นที่สุด (เป็นอัลกอลิทึ่มของอาจารย์พ.ปัญญาวุฑฒ์) ดังนี้
- หมายเหตุ
- วันมาฆบูชาราชการ (สำหรับพระมหานิกาย) และ วันมาฆบูชาปักขคณนา (สำหรับพระธรรมยุติ) ไม่จำเป็นต้องมาวันเดียวกัน. โดยแบบปักขคณนามาตรงกับสุริยุปราคา-จันทรุปราคามากกว่า.
- เพื่อหลีกเลี่ยงความสับสนของประชาชนทั่วไป ปีหลังๆมานี้เจ้าหน้าที่บ้านเมืองฝ่ายกำหนดปฏิทินปักขคณนา จะทำการสลับปักษ์ภายในปีปักขคณนานั้น เพื่อให้วันมาฆบูชา มาตรง JD วันเดียวกัน ทำให้ไม่ตรงตามกระดานปักขคณนาที่ ร.๔ ทรงประดิษฐ์ไว้แต่เดิม
- หมายเหตุ
[แก้ไข] สังวัตสรเอ็นจิ้น ที่ ๕ : สูตรวันวิสาขบูชา
- วันวิสาขบูชา ของไทยจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๖. และในปีที่เป็นปีอธิกมาส (ปีที่มี 13 เดือน) ในปฏิทินไทยจะให้นับเลื่อนไปเป็น วันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๗. ขั้นตอนหา JD วันวิสาขบูชามี 4 ขั้นตอน ดังนี้
- สำหรับ พระสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย มีวิธีนับวันเพ็ญตาม ปฏิทินจันทรคติปักขคณนา มีสูตรหา JD วันวิสาขบูชาปักขคณนา ที่ตรงตาม กระดานปักขคณนา วิธีดั้งเดิมของรัชกาลที่ ๔ ด้วยวิธีที่ลัดสั้นที่สุด (เป็นอัลกอลิทึ่มของอาจารย์พ.ปัญญาวุฑฒ์) ดังนี้
- หมายเหตุ
- วันวิสาขบูชาราชการ (สำหรับพระมหานิกาย) และ วันวิสาขบูชาปักขคณนา (สำหรับพระธรรมยุติ) ไม่จำเป็นต้องมาวันเดียวกัน. โดยแบบปักขคณนามาตรงกับสุริยุปราคา-จันทรุปราคามากกว่า.
- เพื่อหลีกเลี่ยงความสับสนของประชาชนทั่วไป ปีหลังๆมานี้เจ้าหน้าที่บ้านเมืองฝ่ายกำหนดปฏิทินปักขคณนา จะทำการสลับปักษ์ภายในปีปักขคณนานั้น เพื่อให้วันวิสาขบูชา มาตรง JD วันเดียวกัน ทำให้ไม่ตรงตามกระดานปักขคณนาที่ ร.๔ ทรงประดิษฐ์ไว้แต่เดิม
- ในปีอธิกมาสนั้น เดือนวิสาขะ แบบไทย เพื่อความสะดวกต่อประชาชนทั่วไป จะให้ถือเป็นจารีตเลื่อนไปอยู่ที่ ณ วันเพ็ญ เดือน ๗ ซึ่ง เดือน ๗ ในปีอธิกมาสบางปีอาจจะไม่ตรงกับ วิสาขมาส (เดือนตามปฏิทินทางชมพูทวีป) เสียทีเดียวก็ได้. หากต้องการทราบว่า วิสาขมาส แท้ๆ ตรงกับมาสเกณฑ์ใดพึงศึกษาได้จากคัมภีร์ สุริยยาตร
- หมายเหตุ
[แก้ไข] สังวัตสรเอ็นจิ้น ที่ ๖ : สูตรวันอาสาฬหบูชา
- วันอาสาฬหบูชา ของไทยจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๘. และในปีที่เป็นปีอธิกมาส (ปีที่มี 13 เดือน) ในปฏิทินไทยจะให้นับเลื่อนไปเป็น วันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๘-๘ (เดือน ๘ หลัง). ขั้นตอนหา JD วันอาสาฬหบูชามี 4 ขั้นตอน ดังนี้
- สำหรับ พระสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย มีวิธีนับวันเพ็ญตาม ปฏิทินจันทรคติปักขคณนา มีสูตรหา JD วันอาสาฬหบูชาปักขคณนา ที่ตรงตาม กระดานปักขคณนา วิธีดั้งเดิมของรัชกาลที่ ๔ ด้วยวิธีที่ลัดสั้นที่สุด (เป็นอัลกอลิทึ่มของอาจารย์พ.ปัญญาวุฑฒ์) ดังนี้
- หมายเหตุ
- เพื่อหลีกเลี่ยงความสับสนของประชาชนทั่วไป ปีหลังๆมานี้เจ้าหน้าที่บ้านเมืองฝ่ายกำหนดปฏิทินปักขคณนา จะทำการสลับปักษ์ภายในปีปักขคณนานั้น เพื่อให้วันอาสาฬหบูชา มาตรง JD วันเดียวกัน ทำให้ไม่ตรงตามกระดานปักขคณนาที่ ร.๔ ทรงประดิษฐ์ไว้แต่เดิม
- หมายเหตุ
[แก้ไข] สังวัตสรเอ็นจิ้น ที่ ๗ : สูตรวันเข้าพรรษา
[แก้ไข] สังวัตสรเอ็นจิ้น ที่ ๘ : สูตรวันปวารณาออกพรรษา
- วันออกพรรษา ของไทยจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ ของทุกปี. ขั้นตอนหา JD วันออกพรรษามี 4 ขั้นตอน ดังนี้
- สำหรับ พระสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย มีวิธีนับวันเพ็ญตาม ปฏิทินจันทรคติปักขคณนา มีสูตรหา JD วันอาสาฬหบูชาปักขคณนา ที่ตรงตาม กระดานปักขคณนา วิธีดั้งเดิมของรัชกาลที่ ๔ ด้วยวิธีที่ลัดสั้นที่สุด (เป็นอัลกอลิทึ่มของอาจารย์พ.ปัญญาวุฑฒ์) ดังนี้
- หมายเหตุ
- เพื่อหลีกเลี่ยงความสับสนของประชาชนทั่วไป ปีหลังๆมานี้เจ้าหน้าที่บ้านเมืองฝ่ายกำหนดปฏิทินปักขคณนา อาจจะทำการสลับปักษ์ภายในปีปักขคณนานั้น เพื่อให้วันออกพรรษา มาตรง JD วันเดียวกัน ทำให้ไม่ตรงตามกระดานปักขคณนาที่ ร.๔ ทรงประดิษฐ์ไว้แต่เดิม
- หมายเหตุ
[แก้ไข] สังวัตสรเอ็นจิ้น ที่ ๙ : สูตรวันลอยกระทง
- วันลอยกระทงจะตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ ของทุกปี. ขั้นตอนหา JD วันลอยกระทงมี 4 ขั้นตอน ดังนี้
- สำหรับ พระสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย มีวิธีนับวันเพ็ญตาม ปฏิทินจันทรคติปักขคณนา มีสูตรหา JD วันลอยกระทงปักขคณนา ที่ตรงตาม กระดานปักขคณนา วิธีดั้งเดิมของรัชกาลที่ ๔ ด้วยวิธีที่ลัดสั้นที่สุด (เป็นอัลกอลิทึ่มของอาจารย์พ.ปัญญาวุฑฒ์) ดังนี้
[แก้ไข] ตัวอย่าง การคำนวณหาวันวิสาขบูชา พ.ศ. 2501-2560 ด้วย สังวัตสรเอ็นจิ้น
- ช่อง A - B : เป็น รหัสเริ่มต้น ที่ใช้ในการคำนวณปฏิทินไทย
- ช่อง C - I : เป็นขั้นตอน 7 ช่อง เพื่อคำนวณหา วันวิสาขบูชา ได้โดยง่าย ตามสูตร "สังวัตสรเอ็นจิ้น" ข้างต้น.
ช่อง A ช่อง B ช่อง C ช่อง D ช่อง E ช่อง F ช่อง G ช่อง H ช่อง I ปีศักราช รหัสปฏิทินไทย มาสเกณฑ์ (Thai Lunation) วันวิสาขบูชา (Thai Visakha-Puja Day)
พ.ศ. สังวัตสร ดัชนีปี เดือน ๕ เดือนวิสาขะ วาร หรคุณ JD วิสาขบูชา วันวิสาขบูชา
2501 1 +1 16326 16328 2 482191 2436357 2 มิ.ย. 2501 2502 2 +3 16339 16340 6 482545 2436711 22 พ.ค. 2502 2503 5 +3 16351 16352 3 482899 2437065 10 พ.ค. 2503 2504 1 +1 16363 16365 2 483283 2437449 29 พ.ค. 2504 2505 2 +3 16376 16377 6 483638 2437803 18 พ.ค. 2505 2506 5 +2 16388 16389 3 483992 2438157 7 พ.ค. 2506 2507 7 +1 16400 16402 3 484376 2438542 26 พ.ค. 2507 2508 1 +3 16413 16414 7 484730 2438896 15 พ.ค. 2508 2509 4 +1 16425 16427 6 485114 2439280 3 มิ.ย. 2509 2510 5 +3 16438 16439 3 485468 2439634 23 พ.ค. 2510
2511 1 +3 16450 16451 7 485823 2439988 11 พ.ค. 2511 2512 4 +1 16462 16464 6 486207 2440372 30 พ.ค. 2512 2513 5 +2 16475 16476 3 486561 2440726 19 พ.ค. 2513 2514 7 +3 16487 16488 1 486915 2441081 9 พ.ค. 2514 2515 3 +1 16499 16501 7 487299 2441465 27 พ.ค. 2515 2516 4 +2 16512 16513 4 487654 2441819 16 พ.ค. 2516 2517 6 +3 16524 16525 2 488008 2442174 6 พ.ค. 2517 2518 2 +1 16536 16538 1 488392 2442558 25 พ.ค. 2518 2519 3 +3 16549 16550 5 488746 2442912 13 พ.ค. 2519 2520 6 +1 16561 16563 4 489130 2443296 1 มิ.ย. 2520
2521 7 +3 16574 16575 1 489485 2443650 21 พ.ค. 2521 2522 3 +2 16586 16587 5 489839 2444004 10 พ.ค. 2522 2523 5 +1 16598 16600 5 490223 2444389 29 พ.ค. 2523 2524 6 +3 16611 16612 2 490577 2444743 18 พ.ค. 2524 2525 2 +3 16623 16624 6 490932 2445097 7 พ.ค. 2525 2526 5 +1 16635 16637 5 491316 2445481 26 พ.ค. 2526 2527 6 +3 16648 16649 2 491670 2445835 14 พ.ค. 2527 2528 2 +1 16660 16662 1 492054 2446219 2 มิ.ย. 2528 2529 3 +3 16673 16674 5 492408 2446573 22 พ.ค. 2529 2530 6 +2 16685 16686 2 492763 2446927 11 พ.ค. 2530
2531 1 +1 16697 16699 2 493146 2447312 30 พ.ค. 2531 2532 2 +3 16710 16711 6 493501 2447666 19 พ.ค. 2532 2533 5 +2 16722 16723 3 493855 2448020 8 พ.ค. 2533 2534 7 +1 16734 16736 3 494239 2448405 28 พ.ค. 2534 2535 1 +3 16747 16748 7 494593 2448759 16 พ.ค. 2535 2536 4 +1 16759 16761 6 494977 2449143 4 มิ.ย. 2536 2537 5 +3 16772 16773 3 495332 2449497 24 พ.ค. 2537 2538 1 +3 16784 16785 7 495686 2449851 13 พ.ค. 2538 2539 4 +1 16796 16798 6 496070 2450235 31 พ.ค. 2539 2540 5 +2 16809 16810 3 496424 2450589 20 พ.ค. 2540
2541 7 +3 16821 16822 1 496779 2450944 10 พ.ค. 2541 2542 3 +1 16833 16835 7 497163 2451328 29 พ.ค. 2542 2543 4 +2 16846 16847 4 497517 2451682 17 พ.ค. 2543 2544 6 +3 16858 16859 2 497871 2452037 7 พ.ค. 2544 2545 2 +1 16870 16872 1 498255 2452421 26 พ.ค. 2545 2546 3 +3 16883 16884 5 498610 2452775 15 พ.ค. 2546 2547 6 +1 16895 16897 4 498993 2453159 2 มิ.ย. 2547 2548 7 +2 16908 16909 1 499348 2453513 22 พ.ค. 2548 2549 2 +3 16920 16921 6 499702 2453868 12 พ.ค. 2549 2550 5 +1 16932 16934 5 500086 2454252 31 พ.ค. 2550
2551 6 +3 16945 16946 2 500440 2454606 19 พ.ค. 2551 2552 2 +2 16957 16958 6 500795 2454960 8 พ.ค. 2552 2553 4 +1 16969 16971 6 501179 2455345 28 พ.ค. 2553 2554 5 +3 16982 16983 3 501533 2455699 17 พ.ค. 2554 2555 1 +1 16994 16996 2 501917 2456083 4 มิ.ย. 2555 2556 2 +3 17007 17008 6 502271 2456437 24 พ.ค. 2556 2557 5 +3 17019 17020 3 502626 2456791 13 พ.ค. 2557 2558 1 +1 17031 17033 2 503010 2457175 1 มิ.ย. 2558 2559 2 +2 17044 17045 6 503364 2457529 20 พ.ค. 2559 2560 4 +3 17056 17057 4 503718 2457884 10 พ.ค. 2560
- หมายเหตุ ข้างต้นเป็นตัวอย่าง แสดงขั้นตอนคำนวณหาวันวิสาขบูชา แบบราชการ ที่ พระสงฆ์ มหานิกาย ใช้ตามปกติ. อนึ่ง พระสงฆ์ ธรรมยุติกนิกาย พึงคำนวณ หาวันวิสาขบูชาแบบปักขคณนา ตามสูตรใน "สังวัตสรเอ็นจิ้น" ข้างต้น ซึ่งมีขั้นตอนที่ลัดสั้น แต่ให้ผลตรงตามแบบในตำราปักขคณนาพระราชนิพนธ์ของสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตามตำราเดิมทุกประการ.
[แก้ไข] สังวัตสร กับ การกำหนดปีจันทรคติไทยแต่ละปี
- การกำหนดรูปแบบปีจันทรคติในแต่ละปี จะเป็นหน้าที่ของโหรหลวงและเจ้าหน้าที่ฝ่ายบ้านเมืองที่เกี่ยวข้องอื่นๆ. โดยในการตัดสินกำหนดรายปีของเจ้าหน้าที่ราชการนี้จะให้ถือเป็นที่สุดเพื่อความสงบเรียบร้อยของสังคม.
- อย่างไรก็ตามจวบจนปัจจุบันยังไม่มีข้อยุติถึงสูตรกำหนดที่ตายตัวชัดเจน. ในบางปีโหรหลวงและโหรสำนักต่างๆ ต่างมีแนวทางในการกำหนดที่แตกต่างกันขึ้นได้. ตัวเกณฑ์จึงไม่มีสูตรใดสูตรหนึ่งที่จะสามารถคำนวณย้อนปฏิทินไทยในอดีตได้โดยตลอด. และเมื่อใดมีการเปลี่ยนแปลงเจ้าหน้าที่ ก็ย่อมส่งผลให้ต่อวิจารณญานในการเลือกใช้เกณฑ์กำหนดขึ้นได้อีกเสมอๆ.
- ถึงอย่างไร แม้ว่าแนวทางการกำหนดอาจจะมีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร แต่เนื่องจาก "สังวัตสร" เป็นสิ่งที่เกิดมาจาก โครงสร้างลักษณะอันเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของปฏิทินจันทรคติไทย ดังนั้นภายหลังจากเจ้าหน้าที่ได้กำหนดในแต่ละปีไปแล้ว ย่อมจะเกิดรหัส "สังวัตสร" ซึ่งเป็นค่าคงที่ของปีนั้นๆค่าใดค่าหนึ่ง ตามมาเสมอ.
- “สังวัตสร” จึงไม่ใช่ ตัวกฏในการวางปีอธิกมาสอธิกวารแต่ละปี อย่างเกณฑ์อื่นๆ ทั่วๆไป. แต่เป็นเครื่องมือที่เป็นหน่วยย่อยพื้นฐานที่เล็กที่สุด. เป็น “หลักหมุด” ที่จะเกิดขึ้นเสมอในแต่ละปีของปฏิทินไทย. โดยเป็นเครื่องมือที่ทรงประสิทธิภาพรอบด้าน ที่ ง่าย ต่อการนำมาคืนสภาพเป็น ปฏิทินจันทรคติไทยทั้งปี. ง่าย ต่อการใช้ในการพิสูจน์ ว่า วันทางจันทรคติ ตามบันทึกหนึ่งๆ นั้น แท้จริงตกในปีนั้นๆหรือไม่. ง่าย ต่อการคำนวณหาวันสำคัญต่างๆของไทยได้อย่างเป็นรูปธรรม และมีความถูกต้องตามใช้งานอยู่จริงๆ. และนอกจากนี้ สังวัตสร ยังสามารถใช้เป็นเครื่องมือตรวจสอบความแม่นยำของปฏิทินจันทรคติไทยหลังจากเจ้าหน้าที่ได้กำหนดไปแล้ว โดยเทียบกับ สังวัตสรที่มาจากดาราศาสตร์ระบบต่างๆ เช่น สุริยยาตร์, ปักขคณนา, ดาราศาสตร์สากล ฯลฯ ได้อย่าง ง่าย และสะดวกรวดเร็ว อีกประการหนึ่งด้วย.
[แก้ไข] สังวัตสร กับ งานโบราณคดีของกรมศิลปากร
- การถอดรหัส สังวัตสร จากร่องรอย วันที่ทางจันทรคติ ที่ปรากฏตามหลักศิลาจารึก ตลอดจนบันทึกพงศาวดารต่างๆ เปรียบได้กับ การถอดรหัส DNA ออกมาจากชิ้นส่วนของสิ่งมีชีวิตที่หลงเหลือที่ค้นพบเจอ. และเมื่อใด เราได้ รหัส สังวัตสร ออกมา ในที่สุดเราจะสามารถนำ สังวัตสร ที่ร้อยเรียงกันนั้น มาสร้างกลับคืนเป็นปฏิทิน เป็นวันที่ทางจันทรคติตลอดทั้งปีนั้นๆออกมาได้อย่างสมบูรณ์ตามจริงในเวลาอันสั้นที่สุดได้. สังวัตสร จึงเป็นเครื่องมือที่ช่วยส่งเสริมงานทางโบราณคดี ให้สามารถทำปฏิทินไทยที่แล้วมาคืนกลับมาได้อย่างแม่นยำ กลายเป็นสิ่งที่ไม่ใช่เรื่องยุ่งยากอีกต่อไป.
- ตัวอย่างเช่น จารึกบันทึกความว่า "ณ วันพุธ เดือน ๔ แรม ๕ ค่ำ มโรง อัฏศก จุลศักราช ๑๐๙๘ พระพุทธยอดฟ้า ประสูติ" และ "ณ วันอาทิตย์ เดือน ๔ แรม ๕ ค่ำ ปีมเส็ง นพศก จุลศักราช ๑๐๙๙ สมเด็จกรมพระอมรินทรามาต์ ประสูติ" จากบันทึกดังกล่าว ทำให้ทราบได้ว่า ในปี พ.ศ. 2280 มี สังวัตสร 6 (ตรี). และเมื่อคืนเป็นปฏิทินจันทรคติทั้งปี ของ พ.ศ. 2280 ออกมา. ก็จะทำให้ทราบว่า พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก พระราชสมภพ เมื่อวันที่ 20 มีนาคม ค.ศ. 1737 เป็นต้น
[แก้ไข] ความผิดพลาดของ ปฏิทินชนิด 100 ปี ในท้องตลาด
- หลังจากที่ได้สังวัตสรจาก จารึก และพงศาวดารซึ่ง เป็นไปตามที่ใช้งานอ้างอิงจริงตามประวัติศาสตร์ เมื่อนำออกมาร้อยเรียงจึงเกิดเป็น "แผนที่ปฏิทินจันทรคติไทยมาตรฐาน" ขึ้น. ด้วยความกระทัดรัดของคุณสมบัติสังวัตสร ทำให้เราสามารถเข้าถึง ความผิดพลาด ของปฏิทินชนิด 100 ปี (เป็นต้น) ต่างๆในท้องตลาดได้โดยง่าย เมื่อเทียบกับปฏิทินที่ใช้งานอยู่จริงตามประวัติศาสตร์. ทำให้เราสามารถทราบได้ว่า ปฏิทินจันทรคติชนิด 100 ปี ที่มีจำหน่ายในปัจจุบันนั้น แม้ปีเก่าๆ ไม่ควรจะมีความผิดพลาดได้ ก็พบปีที่ยังมีความผิดพลาดขึ้นได้อย่างรวดเร็ว. ตลอดจน ค่าสังวัตสรจาก ปฏิทินต่างๆ ทำให้ทราบได้โดยง่ายว่า ในอนาคต จะเกิดความขัดแย้งในการวางปีปฏิทินจันทรคติที่ไม่ตรงกันจะสามารถขึ้นปีใดได้บ้าง เช่น ระหว่างปี พ.ศ. 2557-2559 และ ระหว่าง พ.ศ.2563-2565 เป็นต้น.
[แก้ไข] ปฏิทินโหราศาสตร์ 150 ปี (2425-2575) โดย ห้องโหรศรีมหาโพธิ์
- เป็นฉบับหนึ่งที่แพร่หลายในท้องตลาด ตีพิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2517 และแก้ข้อบกพร่องตีพิมพ์ครั้งที่ 2 เมื่อ พ.ศ.2519. จะมีความถูกต้อง ตั้งแต่ พ.ศ.2425-2500 ส่วน ปีภายหลัง พ.ศ.2501 เป็นต้นมา แม้ได้มีการพิมพ์แก้ไขแล้ว ก็ยังพบว่าได้มีความผิดพลาดเกิดขึ้นอยู่ และอาจจะมีความผิดพลาดขึ้นอีก โดยมีตารางสังวัตสรเป็นดังนี้
- เป็นฉบับหนึ่งที่แพร่หลายในท้องตลาด ตีพิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2517 และแก้ข้อบกพร่องตีพิมพ์ครั้งที่ 2 เมื่อ พ.ศ.2519.
พุทธศักราช สังวัตสร 2501 - 2510 1 2 5 1 2 4 7 1 4 5 2511 - 2520 7 3 4 7 3 4 6 2 3 6 2521 - 2530 7 3 5 6 2 5 6 2 3 6 2531 - 2540 1 2 5 7 1 4 5 1 4 5 2541 - 2550 7 3 4 6 2 3 6 7 2 5
2551 - 2560 6 2 4 5 1 2 5 7 1 4 2561 - 2570 7 1 4 6 7 3 4 7 2 3 2571 - 2580 6 2 3 5 6 2 - - - -
- สีแดง : ปีที่ปฏิทินนี้ พบว่ามีความผิดพลาดไม่ถูกต้องตามปฏิทินจันทรคติไทยที่ใช้จริง
- สีเหลือง : ปีในอนาคต ที่ปฏิทินนี้ มีความแตกต่างจากปฏิทินค่ายอื่นๆ
[แก้ไข] ปฏิทิน 100 ปี เทียบ 3 ภาษา (2455-2559) โดย นายจำลอง พิศนาคะ
- เป็นอีกฉบับหนึ่งที่แพร่หลายในท้องตลาด ตีพิมพ์ครั้งแรก ไม่ปรากฏปี. มีความผิดพลาดเช่นเดียว กับ "ปฏิทินโหราศาสตร์ 150 ปี (2425-2575) โดย ห้องโหรศรีมหาโพธิ์" ทุกประการ
- เป็นอีกฉบับหนึ่งที่แพร่หลายในท้องตลาด ตีพิมพ์ครั้งแรก ไม่ปรากฏปี.
พุทธศักราช สังวัตสร 2501 - 2510 1 2 5 1 2 4 7 1 4 5 2511 - 2520 7 3 4 7 3 4 6 2 3 6 2521 - 2530 7 3 5 6 2 5 6 2 3 6 2531 - 2540 1 2 5 7 1 4 5 1 4 5 2541 - 2550 7 3 4 6 2 3 6 7 2 5
2551 - 2560 6 2 4 5 1 2 5 7 1 4
- สีแดง : ปีที่ปฏิทินนี้ พบว่ามีความผิดพลาดไม่ถูกต้องตามปฏิทินจันทรคติไทยที่ใช้จริง
- สีเหลือง : ปีในอนาคต ที่ปฏิทินนี้ มีความแตกต่างจากปฏิทินค่ายอื่นๆ
[แก้ไข] ปฏิทินโหราศาสตร์ 100 ปี พ.ศ.2464-2563 โดย นายทองเจือ อ่างแก้ว
- เป็นฉบับหนึ่งที่แพร่หลายในตลาดแวดวงนักโหราศาสตร์. ตั้งแต่ พ.ศ.2464-2500 ถูกต้องทุกประการ. ส่วน ปีภายหลัง 2501 เป็นต้นมา พบว่ามีความผิดพลาดและในปีที่ยังมาไม่ถึง ได้มีความแตกต่างระหว่างปฏิทินอื่นๆ โดยมีตารางสังวัตสรเป็นดังนี้
- เป็นฉบับหนึ่งที่แพร่หลายในตลาดแวดวงนักโหราศาสตร์.
พุทธศักราช สังวัตสร 2501 - 2510 1 2 5 1 2 5 7 1 4 5 2511 - 2520 1 4 5 7 3 4 6 2 3 6 2521 - 2530 7 3 5 6 2 5 6 2 3 6 2531 - 2540 1 2 5 7 1 4 5 1 4 5 2541 - 2550 7 3 4 6 2 3 6 7 3 5
2551 - 2560 6 2 4 5 1 2 5 1 2 4 2561 - 2570 7 1 4 7 - - - - - -
- สีแดง : ปีที่ปฏิทินนี้ พบว่ามีความผิดพลาดไม่ถูกต้องตามปฏิทินจันทรคติไทยที่ใช้จริง
- สีเขียว : ปีในอนาคต ที่ปฏิทินนี้ มีความแตกต่างจากปฏิทินค่ายอื่นๆ
- หมายเหตุ ในปีพ.ศ. 2548-2549 เกิดกรณีวิพากษ์วิจารณ์ทำให้เกิดความเข้าใจกันไปว่า ปฏิทินราชการวางไม่ถูกต้อง. แต่จากการตรวจสอบพบว่า มีเพียงปฏิทิน นี้ เป็นฉบับเดียวที่วางผิดกว่า ปฏิทินจากสำนักพิมพ์อื่นๆ.
[แก้ไข] ปฏิทิน ๓ ภาษา ไทย สากล จีน ตั้งแต่ พ.ศ.2446-2574 โดย อาจารย์ชัยเมษฐ์ เชี่ยวเวช
- เป็นปฏิทินของสำนักพิมพ์นานมีบุ๊คส์ ตีพิมพ์ครั้งแรก กรกฏาคม2535 . ดังนั้น ตั้งแต่ พ.ศ.2446-2535 จะมีความถูกต้องทุกประการ. ส่วน ปีภายหลัง 2535 เป็นต้นมา ตรวจสอบพบว่าได้มีการวางปีจันทรคติตามที่พระยาบริรักษ์เวชการ วางไว้ล่วงหน้าไว้. จึงได้มีความผิดพลาดเกิดขึ้นตาม. และในปีที่ยังมาไม่ถึงได้มีความแตกต่างระหว่างปฏิทินอื่นๆ โดยมีตารางสังวัตสรเป็นดังนี้
- เป็นปฏิทินของสำนักพิมพ์นานมีบุ๊คส์ ตีพิมพ์ครั้งแรก กรกฏาคม2535
พุทธศักราช สังวัตสร 2501 - 2510 1 2 5 1 2 5 7 1 4 5 2511 - 2520 1 4 5 7 3 4 6 2 3 6 2521 - 2530 7 3 5 6 2 5 6 2 3 6 2531 - 2540 1 2 5 7 1 4 5 7 3 4 2541 - 2550 7 2 3 6 2 3 6 7 2 5
2551 - 2560 6 2 4 5 1 2 5 7 1 4 2561 - 2570 7 1 4 6 7 3 4 7 2 3 2571 - 2580 6 2 3 5 6 - - - - -
- สีแดง : ปีที่ปฏิทินนี้ พบว่ามีความผิดพลาดไม่ถูกต้องตามปฏิทินจันทรคติไทยที่ใช้จริง
- สีเหลือง : ปีในอนาคต ที่ปฏิทินนี้ มีความแตกต่างจากปฏิทินค่ายอื่นๆ
[แก้ไข] ปฏิทิน 150 ปี ฉบับครอบครัว พ.ศ.2435-2585 โดย โหรา บุราจารย์
- เป็นปฏิทินของสำนักพิมพ์เลี่ยงเชียง ตีพิมพ์ พ.ศ. 2546 . ปฏิทินฉบับนี้ ตั้งแต่ พ.ศ.2435-2554 มีความถูกต้องทุกประการตามประวัติศาสตร์จริง. เป็นปฏิทินฉบับที่ยังไม่ปรากฏถึงความผิดพลาดเลย ส่วนปีที่ยังมาไม่ถึง ได้มีความแตกต่างระหว่างปฏิทินอื่นๆ โดยมีตารางสังวัตสรเป็นดังนี้
- เป็นปฏิทินของสำนักพิมพ์เลี่ยงเชียง ตีพิมพ์ พ.ศ. 2546
พุทธศักราช สังวัตสร 2501 - 2510 1 2 5 1 2 5 7 1 4 5 2511 - 2520 1 4 5 7 3 4 6 2 3 6 2521 - 2530 7 3 5 6 2 5 6 2 3 6 2531 - 2540 1 2 5 7 1 4 5 1 4 5 2541 - 2550 7 3 4 6 2 3 6 7 2 5
2551 - 2560 6 2 4 5 1 2 5 7 1 4 2561 - 2570 7 1 4 6 7 3 4 7 2 3 2571 - 2580 6 2 3 5 6 2 5 6 2 4 2571 - 2580 5 1 2 4 7 1 - - - -
- สีเหลือง : ปีในอนาคต ที่ปฏิทินนี้ มีความแตกต่างจากปฏิทินค่ายอื่นๆ
[แก้ไข] ปฏิทิน 100 ปี เทียบ 3 ภาษา แบบใหม่ฉบับสมบูรณ์ พ.ศ.2469-2569 โดย นายหว่า แซ่อึ้ง และ นายเลี๊ยกไฮ้ แซ่โอ้ว
- เป็นปฏิทินของสำนักพิมพ์บูรพาสาส์น ตีพิมพ์ครั้งแรก 2509 . เป็นปฏิทินฉบับที่ยังไม่ปรากฏถึงความผิดพลาดเลย ส่วนปีที่ยังมาไม่ถึง ได้มีความแตกต่างระหว่างปฏิทินอื่นๆ โดยมีตารางสังวัตสรเป็นดังนี้
- เป็นปฏิทินของสำนักพิมพ์บูรพาสาส์น ตีพิมพ์ครั้งแรก 2509
พุทธศักราช สังวัตสร 2501 - 2510 1 2 5 1 2 5 7 1 4 5 2511 - 2520 1 4 5 7 3 4 6 2 3 6 2521 - 2530 7 3 5 6 2 5 6 2 3 6 2531 - 2540 1 2 5 7 1 4 5 1 4 5 2541 - 2550 7 3 4 6 2 3 6 7 2 5
2551 - 2560 6 2 4 5 1 2 5 1 2 4 2561 - 2570 7 1 4 6 7 3 4 7 2 3
- สีเหลืองและเขียว : ปีในอนาคต ที่ปฏิทินนี้ มีความแตกต่างจากปฏิทินค่ายอื่นๆ
[แก้ไข] ปฎิทิน 220 ปี เทียบสุริยคติ และ จันทรคติ พ.ศ. 2325 - 2544 ของ อาจารย์ ร.อ.ทองคำ ยิ้มกำภู
- เป็นปฏิทินตั้งแต่ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ตีพิมพ์ที่ เกษมบรรณกิจ 2514 . เป็นปฏิทินฉบับที่ไม่ปรากฏถึงความผิดพลาดเลย แต่สิ้นสุดถึงเพียงปีพ.ศ.2544 เท่านั้น
[แก้ไข] ประโยชน์ของสังวัตสร
- ไม่ว่าจะเลือกเอาวันใดวันหนึ่งมาในปีสังวัตสรจะพบค่าคงที่ประจำปีเป็นเลขหลักเดียวที่เรียกว่า สังวัตสรเสมอ. จึงใช้ตรวจสอบ วันที่ทางจันทรคติของเหตุการณ์ที่มีปรากฏในเอกสารพงศาวดารได้อย่างรวดเร็ว ว่ามีความถูกต้อง ตามระบบวันภายในปีจันทรคติหรือไม่.
- แม้ตามเอกสารต่างๆที่มีบันทึกวันที่ อาจจะมีความไม่แน่ชัดในการระบุปี เราสามารถสืบทราบปีได้โดยง่าย เช่น วันที่พระเจ้าลิไทยทรงพระราชนิพนธ์ไตรภูมิพระร่วง, วันหมายกำหนดยกเสาพระที่นั่งในสวนศิวาลัย(สวนขวา) ในสมัยรัชกาลที่ 2 เป็นต้น
- ผลต่างสังวัตสรระหว่างปี หรือที่เรียกว่า "ดัชนีปี" จะได้ออกมาเพียง 3 ชนิด และสามารถทำให้ทราบถึงปีนั้นเป็นปีปกติ ปีอธิกวาร หรือปีอธิกมาส อย่างใดอย่างหนึ่งได้. เราจึงสามารถสืบปีจากวันที่ในพงศาวดารได้อย่างรวดเร็ว.
- ใช้หาวันสำคัญทางจันทรคติในแต่ละปีได้อย่างรวดเร็วที่สุด เช่น วันมาฆบูชา, วันวิสาขบูชา, วันลอยกระทง เป็นต้น
- ใช้หาปีที่จะเกิดกรณี 'เสาร์ห้า' ได้อย่างรวดเร็วที่สุด เช่น ปีพ.ศ.2553 มีสังวัตสร 4 เป็นต้น
- สังวัตสรเป็นค่าที่เล็กที่สุดที่เก็บคุณลักษณะปฏิทินไทยในแต่ละปีได้อย่างครบถ้วน. จึงเป็นรากฐานสำคัญของศาสตร์ปฏิทินไทยและการเทียบระหว่างปฏิทิน.ทำให้เกิดความเป็นระบบในกระบวนการคำนวณมีความชัดเจนและเรียบง่ายขึ้นอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อน
- ปฏิทินชนิดร้อยปีในท้องตลาด อาจซุกซ่อนวันที่ผิดพลาดขึ้นได้ เช่น จากการจัดพิมพ์ หรือการแทรกตากลของผู้สร้างไว้ แต่สังวัตสรสามารถเข้าถึงความถูกต้องของปฏิทินฉบับต่างๆได้อย่างรวดเร็ว
- สังวัตสร เป็นผลจากโครงสร้างปีทางจันทรคติภายหลังเจ้าหน้าที่บ้านเมืองกำหนดไปแล้ว. ด้วยความเรียบง่ายเป็นค่าคงที่และเป็นเลขหลักเดียว จึงมีความคล่องตัวสูงมาก สังวัตสร จึงไม่ใช่เครื่องมือกำหนดปีจันทรคติในแต่ละปี แต่สามารถใช้เป็น "สื่อกลางชี้วัดความแม่นยำของปฏิทินไทย" เมื่อเทียบค่าสังวัตสรที่มาจากดาราศาสตร์แขนงอื่นๆที่แม่นยำกว่าได้โดยง่าย เช่น สุริยยาตร ปักขคณนา หรือ ดาราศาสตร์สมัยใหม่ เป็นต้น. อันจะช่วยให้ขจัดปัญหาที่มักถกเถียงในการกำหนดรูปแบบปีจันทรคติในแต่ละปี.
[แก้ไข] ลิขสิทธิ์สังวัตสร
เนื้อหาคำอธิบายเฉพาะส่วนข้างบนนี้มาจากหนังสือ "สังวัตสร ค่าคงที่ประจำปีปฏิทินจันทรคติ ฉบับสมบูรณ์" ซึ่งได้รับอนุญาตเป็นการเฉพาะจากผู้เชี่ยวชาญปฏิทินไทยท่านอาจารย์ พ.ปัญญาวุฑฒ์ แล้วจึงนำมาเผยแพร่เฉพาะที่ "คลังปัญญาไทย" แห่งนี้ได้. และเงื่อนไขการนำสังวัตสรไปใช้ตามข้อความคำอนุญาตได้ระบุว่า
- อนุญาตนำไปใช้ในเอกสารทางวิชาการได้
- อนุญาตนำไปใช้ตรวจสอบวันที่ในงานพงศาวดารได้
- อนุญาตนำไปใช้กำหนดปีจันทรคติได้
- ห้ามนำไปให้ในทางการค้าทุกชนิดโดยไม่ได้รับอนุญาตอย่างเป็นรายลักษณ์อักษร.
- อนุญาตนำไปใช้ผลิตทำปฏิทินแจกจ่ายได้เฉพาะในส่วนตั้งแต่ปีพ.ศ.2501 เป็นต้นมาถึงปัจจุบัน โดยต้องไม่ใช่เพื่อการค้าและต้องมีข้อความ "Powered by สังวัตสร" และค่าสังวัตสรพร้อมดัชนีปีของปีนั้นๆระบุอยู่ด้วยในทุกๆหน้าของปฏิทินเสมอ.
หมายเหตุ เงื่อนไขอาจมีการเปลี่ยนแปลงโดยไม่จำเป็นต้องบอกกล่าว